{"id":294,"date":"2006-08-23T15:30:20","date_gmt":"2006-08-23T15:30:20","guid":{"rendered":"http:\/\/elli.annall.is\/2006-08-23\/15.30.20"},"modified":"2006-08-23T15:30:20","modified_gmt":"2006-08-23T15:30:20","slug":"153020","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ispeculate.net\/writings\/2006\/08\/23\/153020\/","title":{"rendered":"Vantr\u00fa.is skv kenningum um ja\u00f0arh\u00f3pa"},"content":{"rendered":"<p>Fyrr \u00ed vor sat \u00e9g mj\u00f6g \u00e1hugaver\u00f0an fyrirlestur Dr. R. Scott Appleby um samspil tr\u00faar og ofbeldis, en \u00fear fjalla\u00f0i Dr. Appleby um nokkur lykileinkenni b\u00f3kstafshreyfinga \u00ed sj\u00f6 \u00f3l\u00edkum tr\u00faarhreyfingum. Dr. Appleby vara\u00f0i reyndar vi\u00f0 b\u00f3kstafshugtakinu og taldi \u00fea\u00f0 henta illa vegna mismunandi e\u00f0lis tr\u00faarrita \u00ed tr\u00faarh\u00f3punum og v\u00e6ri n\u00e6r a\u00f0 tala um ja\u00f0ar- e\u00f0a \u00f6fgah\u00f3pa. \u00dear sem \u00f6fgar er gildishla\u00f0i\u00f0 og neikv\u00e6tt or\u00f0 \u00e1 \u00edslenku, mun \u00e9g h\u00e9r notast vi\u00f0 ja\u00f0arh\u00f3pa.<\/p>\n<p><!--more--> Me\u00f0an \u00e1 fyrirlestrinum st\u00f3\u00f0 upplif\u00f0i \u00e9g samsvaranir me\u00f0 lykileinkennum \u00feessarra h\u00f3pa og flestra tr\u00faarh\u00f3pa \u00e1 \u00cdslandi, jafnt \u00fej\u00f3\u00f0kirkjunnar sem og Krossins. Vissulega kom Frelsi\u00f0 \u0096 Kristi\u00f0 samf\u00e9lag fyrst \u00ed hugann en s\u00ed\u00f0an reika\u00f0i hugurinn til Vantr\u00faarh\u00f3psins, \u00fe\u00f3 vissulega s\u00e9 \u00fear ekki um tr\u00faarh\u00f3p a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u00ed \u00ferengsta skilningi \u00feess or\u00f0s.<\/p>\n<p>\u00cd kj\u00f6lfar umm\u00e6la \u00e1 netinu um ofbeldi og tr\u00faleysingja \u00fear sem \u00e9g v\u00edsa\u00f0i til \u00feessarar tilfinningar minnar um samsv\u00f6run ja\u00f0artr\u00faarh\u00f3pa annars vegar og Vantr\u00faar hins vegar ba\u00f0 Hjalti R\u00fanar \u00d3marsson stj\u00f3rnarma\u00f0ur \u00ed Vantr\u00fa a\u00f0 \u00fatsk\u00fdra m\u00e1l mitt n\u00e1nar. H\u00e9r \u00ed \u00feessari f\u00e6rslu mun \u00e9g leitast vi\u00f0 a\u00f0 sko\u00f0a Vantr\u00fa \u00fat fr\u00e1 fimm lykileinkennum ja\u00f0artr\u00faarh\u00f3pa.<\/p>\n<p><strong>Vi\u00f0br\u00f6g\u00f0 vi\u00f0 breytingum<\/strong><br \/>\nFyrsta einkenni ja\u00f0artr\u00faarhreyfinga er a\u00f0 \u00feeir eru a\u00f0 breg\u00f0ast vi\u00f0 (re-active). Innan tr\u00faarbrag\u00f0anna er \u00fea\u00f0 h\u00e6ttan vi\u00f0 heimshyggjuna, tilraunir til a\u00f0 gera Gu\u00f0\/gu\u00f0\/gu\u00f0i \u00fatl\u00e6ga \u00far heiminum. Vi\u00f0 fyrstu s\u00edn vir\u00f0ist Vantr\u00faarh\u00f3purinn ekki falla undir sl\u00edka skilgreiningu. Hins vegar m\u00e1 v\u00ed\u00f0a sj\u00e1 \u00ed skrifum h\u00f3psins \u00feessa n\u00e1lgun. Vi\u00f0 sj\u00e1um \u00ed skrifum Matth\u00edasar \u00c1sgeirssonar mj\u00f6g sterk vi\u00f0br\u00f6g\u00f0 vi\u00f0 \u00fev\u00ed sem hann telur aukna s\u00f3kn kirkjunnar \u00e1 vettvang opinberar menntunar. Umfj\u00f6llun um kristnifr\u00e6\u00f0i \u00ed sk\u00f3lum og \u00fe\u00e6r meintu h\u00e6ttur sem af henni stafa er sk\u00fdrt d\u00e6mi um hvernig h\u00f3purinn telur sig vera a\u00f0 breg\u00f0ast vi\u00f0 \u00e1r\u00e1sum kirkjunnar. V\u00edsa \u00feeir \u00ed stefnum\u00f3tun kirkjunnar m\u00e1li s\u00ednu til stu\u00f0nings, en \u00fear er einmitt fjalla\u00f0 um auki\u00f0 samr\u00e1\u00f0 kirkju og sk\u00f3la.<\/p>\n<p>\u00deeir l\u00edta einnig svo \u00e1 a\u00f0 \u00feeir s\u00e9u \u00ed bar\u00e1ttu vi\u00f0 v\u00edsvitandi blekkingar presta og gu\u00f0fr\u00e6\u00f0inga til a\u00f0 vi\u00f0halda \u00f3n\u00fdtu kerfi sem helst s\u00e9 til \u00feess fundi\u00f0 a\u00f0 vernda og vi\u00f0halda v\u00f6ldum kirkjunnar og hafa sem mest f\u00e9 \u00far illa uppl\u00fdstum l\u00fd\u00f0num.<\/p>\n<p>\u00cd umfj\u00f6llun Dr. Appleby kemur fram a\u00f0 gagnr\u00fdnin beinist oft hva\u00f0 har\u00f0ast a\u00f0 \u00feeim sem tilheyra s\u00f6mu tr\u00faarbr\u00f6g\u00f0um og eru til \u00ed a\u00f0 &#8220;gefa eftir&#8221;. H\u00e6gt er a\u00f0 benda \u00ed \u00feessu sambandi \u00e1 mj\u00f6g har\u00f0v\u00edtugar deilur Vantr\u00faarsinna og Steind\u00f3rs J. Erlingssonar \u00ed \u00feessu lj\u00f3si, en Steind\u00f3ri var\u00f0 \u00fea\u00f0 \u201c\u00e1\u0094 a\u00f0 taka \u00fe\u00e1tt \u00ed samr\u00e6\u00f0um vi\u00f0 kirkjuna, en \u00ed kj\u00f6lfari\u00f0 f\u00e9kk hann yfir sig holskeflu \u00e1r\u00e1sa \u00fear sem sj\u00fakd\u00f3mur Steind\u00f3rs var dreginn inn \u00ed samtali\u00f0 \u00e1 \u00f3heppilegan h\u00e1tt. (samskipti Steind\u00f3rs og Vantr\u00faarsinna [<a href=\"http:\/\/www.vantru.is\/2004\/12\/10\/12.00\/\">1<\/a>], [<a href=\"http:\/\/www.vantru.is\/2004\/12\/10\/11.30\/\">2<\/a>] og [<a href=\"http:\/\/www.google.com\/search?q=site%3Avantru.is+Steind%C3%B3r&amp;start=0&amp;ie=utf-8&amp;oe=utf-8&amp;client=firefox-a&amp;rls=org.mozilla:en-US:official%29\">3<\/a>])<\/p>\n<p>\u00cd vi\u00f0br\u00f6g\u00f0um s\u00ednum m\u00e1 auk \u00feess sj\u00e1 mj\u00f6g sterka kr\u00f6fu um afst\u00f6\u00f0u, anna\u00f0 hvort ertu me\u00f0 e\u00f0a \u00e1 m\u00f3ti. En sl\u00edk einkenni eru einmitt mj\u00f6g \u00e1berandi \u00ed tr\u00faf\u00e9l\u00f6gum.<\/p>\n<p><strong>Valkv\u00e6\u00f0ni (e. Selective)<\/strong><br \/>\nAnna\u00f0 einkenni hreyfinganna \u00ed ranns\u00f3kninni er valkv\u00e6\u00f0ni. \u00deannig eru framfarir mikilv\u00e6gar og nau\u00f0synlegt a\u00f0 horfa til s\u00f6gunnar, en um lei\u00f0 er einbl\u00ednt \u00e1 \u00fe\u00e6r framfarir og \u00fe\u00e1 fort\u00ed\u00f0 sem styrkir m\u00e1lsta\u00f0 h\u00f3psins. Fj\u00f6lm\u00f6rg d\u00e6mi m\u00e1 sj\u00e1 um \u00feetta \u00e1 Vantr\u00fa.is. \u00deannig er liti\u00f0 \u00e1 skrif L\u00fathers sem einhverja a\u00f0alforsendu gy\u00f0ingahaturs \u00ed \u00de\u00fdskalandi, en \u00fe\u00e6tti Nietzsche og Ofurmennishugsunar hans er \u00fev\u00ed sem n\u00e6st hafna\u00f0. \u00c1 sama t\u00edma og tr\u00faarbr\u00f6g\u00f0 eru talin forsenda flestra ofbeldisverka mannkynss\u00f6gunnar er ekkert fjalla\u00f0 um gu\u00f0laus r\u00edki eins og Austur-\u00de\u00fdskaland, Sov\u00e9tr\u00edkin e\u00f0a Frakkland \u00ed kj\u00f6lfar fr\u00f6nsku byltingarinnar. Gagnr\u00fdni \u00e1 gu\u00f0leysi komm\u00fanismans er svara\u00f0 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 hafi ekki veri\u00f0 sama gu\u00f0leysi og Vantr\u00faarsinnar a\u00f0hyllist (http:\/\/www.vantru.is\/2004\/08\/16\/14.30\/) og einbl\u00ednt \u00e1 fri\u00f0arbo\u00f0skap frj\u00e1lslyndra tr\u00falausra kennimenn \u00e1 20. \u00f6ld. (sj\u00e1 t.d. http:\/\/www.vantru.is\/2006\/05\/05\/07.45\/)<\/p>\n<p>Til a\u00f0 r\u00f6ksty\u00f0ja gagnsleysi kirkjunnar er einbl\u00ednt \u00e1 h\u00f6rmungar \u00ed s\u00f6gu hennar, s.s. Krossfer\u00f0ir, ranns\u00f3knarr\u00e9ttinn og bann p\u00e1fa vi\u00f0 f\u00f3sturey\u00f0ingum, en j\u00e1kv\u00e6\u00f0um \u00fe\u00e1ttum s.s. r\u00e9ttindabar\u00e1ttu svartra \u00ed BNA e\u00f0a bar\u00e1ttuna gegn \u00fer\u00e6lahaldi \u00ed sama landi eru ekki ger\u00f0 skil e\u00f0a fjalla\u00f0 um \u00fe\u00e1 \u00e1 h\u00e6\u00f0in h\u00e1tt.<\/p>\n<p><em>[M\u00e1lsgrein eytt \u00fear sem Matth\u00edas \u00c1sgeirsson heldur \u00fev\u00ed fram a\u00f0 \u00e9g sn\u00fai \u00fat \u00far or\u00f0um hans, sem er alls ekki \u00e6tlun m\u00edn.]<\/em><\/p>\n<p>Fleiri \u00fe\u00e6tti m\u00e6tti nefna sem d\u00e6mi um valkv\u00e6\u00f0a n\u00e1lgun h\u00f3psins, s.s. h\u00f6fnun \u00feeirra fr\u00e6\u00f0igreina sem henta ekki m\u00e1lflutningi \u00feeirra (http:\/\/www.vantru.is\/2004\/02\/11\/16.15\/).<\/p>\n<p><strong>Algildur sannleikur (Absolutismi)<\/strong><br \/>\n\u00cd fyrstu taldi \u00e9g a\u00f0 \u00feetta v\u00e6ri s\u00e1 \u00fe\u00e1ttur sem erfi\u00f0ast v\u00e6ri a\u00f0 tengja hugmyndum Vantr\u00faarsinna. En \u00ed fyrstu f\u00e6rslunni sem \u00e9g las \u00e1 vantru.is eftir a\u00f0 \u00e9g h\u00f3f a\u00f0 skrifa \u00feessa \u00fattekt st\u00f3\u00f0.<\/p>\n<blockquote><p>Komm onn, gott f\u00f3lk. Skynsemi okkar segir okkur a\u00f0 sumir hlutir s\u00e9u einfaldlega rangir, anna\u00f0 hvort upplognir e\u00f0a bygg\u00f0ir \u00e1 f\u00e1fr\u00e6\u00f0i og misskilningi \u00e1 \u00fev\u00ed hvernig heimurinn virkar. \u00deessi sama skynsemi \u00e1 a\u00f0 geta sagt okkur a\u00f0 sumir sannleikar s\u00e9u sannir og a\u00f0rir ekki. Vi\u00f0 \u00feurfum bara a\u00f0 sko\u00f0a sta\u00f0reyndir m\u00e1lsins, \u00fe\u00e6r sannanir og \u00feau r\u00f6k sem fyrir liggja. Og \u00fea\u00f0 p\u00faslast svo saman \u00ed eitthva\u00f0 sem h\u00e6gt er a\u00f0 kalla raunveruleika. Og hann er a\u00f0eins einn. http:\/\/www.vantru.is\/2006\/04\/20\/08.00\/<\/p><\/blockquote>\n<p>\u00d6nnur einkenni hins algilda sannleika er a\u00f0 allan tr\u00faartexta beri a\u00f0 b\u00f3kstaflega, n\u00e1lganir, metaf\u00f3rur e\u00f0a l\u00edkingam\u00e1l eru \u00f6granir vi\u00f0 kenningar. \u00deetta einkenni vantr\u00faarsinna m\u00e1 sj\u00e1 \u00ed fj\u00f6ldanum \u00f6llum af f\u00e6rslum og umm\u00e6lum jafnt \u00e1 \u00feeirra eigin s\u00ed\u00f0u og \u00e1 ann\u00e1lum. \u00deannig m\u00e1 nefna a\u00f0 t\u00falkandi gu\u00f0fr\u00e6\u00f0i er a\u00f0 \u00f6llu j\u00f6fnu hafna\u00f0 sem gr\u00e6ns\u00e1pugu\u00f0fr\u00e6\u00f0i.<\/p>\n<p>\u00de\u00e1 ber a\u00f0 skilja ofbeldishugtaki\u00f0 sem l\u00edkamlega \u00e1r\u00e1s, en \u00fea\u00f0 a\u00f0 uppnefna, ni\u00f0url\u00e6gja e\u00f0a h\u00f3ta barsm\u00ed\u00f0um er ekki skili\u00f0 sem ofbeldi.<\/p>\n<p><strong>Dualismi<\/strong><br \/>\nSegja m\u00e1 a\u00f0 tv\u00edhyggja s\u00e9 kannski minnst \u00e1berandi \u00fe\u00e1tturinn \u00ed starfi Vantr\u00faar. \u00de\u00f3 sj\u00e1um vi\u00f0 sterka tilhneigingu til a\u00f0 greina heiminn \u00ed tvennt hva\u00f0 var\u00f0ar \u00fe\u00e1 uppl\u00fdstu og \u00fe\u00e1 sem enn ganga villur vegar. \u00de\u00e1 sem enn tr\u00faa og hina sem eru lausir undan vi\u00f0jum tr\u00faarbrag\u00f0a. A\u00f0greiningu manneskjunnar \u00ed s\u00e1l og l\u00edkama er hins vegar algj\u00f6rlega hafna\u00f0. Leslie Griffin hefur bent \u00e1 a\u00f0 dualisminn \u00ed \u00f6fgah\u00f3pum birtist oft \u00ed sterkum hugmyndum um fe\u00f0raveldi\u00f0. Vi\u00f0 fyrstu s\u00edn g\u00e6tu sl\u00edkar hugmyndir virst til sta\u00f0ar hj\u00e1 Vantr\u00faarm\u00f6nnum s\u00e9r \u00ed lagi \u00feegar liti\u00f0 er til samsetningar h\u00f3psins sem stendur a\u00f0 baki vantru.is. \u00deegar hins vegar betur er a\u00f0 g\u00e1\u00f0 vir\u00f0ist jafnr\u00e9tti\u00f0 standa \u00fear sterkari f\u00f3tum en v\u00ed\u00f0a annars sta\u00f0ar.<\/p>\n<p><strong>Bar\u00e1ttan<\/strong><\/p>\n<blockquote><p>Helsta markmi\u00f0 f\u00e9lagsins er a\u00f0 berjast gegn bo\u00f0un hindurvitna \u00ed samf\u00e9laginu.<\/p><\/blockquote>\n<p>Vantr\u00faarsinnar eru \u00ed str\u00ed\u00f0i vi\u00f0 f\u00e1fr\u00e6\u00f0i og sinnuleysi. \u00deeirra bar\u00e1tta er m.a. vi\u00f0 hina illu kirkju sem reynir \u00ed krafti sterkrar fj\u00e1rhagsst\u00f6\u00f0u og me\u00f0 v\u00edsun til menningararfs a\u00f0 hneppa saklaust f\u00f3lk \u00ed fj\u00f6tra hj\u00e1tr\u00faar og hindurvitna. \u00deeir l\u00edta \u00e1 sig sem \u00fatver\u00f0i skynseminnar sbr. or\u00f0 Birgis Baldurssonar:<\/p>\n<blockquote><p>Gegn \u00feessum samt\u00f6kum \u00f6llum teflum vi\u00f0 fram skynseminni og gagnr\u00fdninni hugsun \u00ed \u00feeirri von a\u00f0 n\u00e1 eyrum einhverra hugsana\u00fer\u00e6la. <strong><br \/>\n<\/strong><\/p><\/blockquote>\n<p><strong>Lokaor\u00f0<\/strong><br \/>\nLj\u00f3st er a\u00f0 m\u00f6rg einkenni ja\u00f0artr\u00faarhreyfinga eiga\u00a0vi\u00f0 um starfsemi og stefnu vantr\u00fa.is. Hins vegar felst sk\u00fdrasti munurinn \u00ed h\u00f6fnun \u00feeirra \u00e1 hef\u00f0bundinni plat\u00f3nskri tv\u00edhyggju, \u00fe\u00f3 \u00fev\u00ed s\u00e9 reyndar ekki svara\u00f0 h\u00e9r hvort annars konar tv\u00edhyggja s\u00e9 undirbygg\u00f0 \u00ed bo\u00f0un \u00feeirra. H\u00e9r er mikilv\u00e6gt a\u00f0 nefna a\u00f0 einstakar sko\u00f0anir \u00e1 vantr\u00fa.is sem eru nefndar h\u00e9r a\u00f0 ofan eiga ekki endilega vi\u00f0 alla einstaklinganna sem tilheyra hreyfingunni.<\/p>\n<p>\u00d3h\u00e6tt er a\u00f0 segja a\u00f0 ofangreind einkenni vantr\u00fa.is geri \u00fea\u00f0 a\u00f0 \u201ccult\u0094 samkv\u00e6mt almennum skilgreiningum f\u00e9lagsfr\u00e6\u00f0innar. Hins vegar er \u00f3l\u00edklegt a\u00f0 h\u00f3purinn falli undir a\u00f0 vera ja\u00f0arh\u00f3pur sem er l\u00edklegur til ofbeldis skv. ranns\u00f3kn dr. R. Scott Appleby og dr. Martin E. Marty og spurning hvort sk\u00fdr plat\u00f3nsk tv\u00edhyggja s\u00e9 ekki nau\u00f0synleg til a\u00f0 h\u00e6gt s\u00e9 a\u00f0 greina \u00e1 milli \u00feess sem m\u00e1 beita ofbeldi og \u00feess sem m\u00e1 ekki mei\u00f0a.<\/p>\n<p><em>(Skrifa\u00f0 sem \u00e6fing \u00ed notkun \u00e1 ranns\u00f3knum til a\u00f0 gl\u00edma vi\u00f0 raunveruleg verkefni.)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fyrr \u00ed vor sat \u00e9g mj\u00f6g \u00e1hugaver\u00f0an fyrirlestur Dr. R. Scott Appleby um samspil tr\u00faar og ofbeldis, en \u00fear fjalla\u00f0i Dr. Appleby um nokkur lykileinkenni b\u00f3kstafshreyfinga \u00ed sj\u00f6 \u00f3l\u00edkum tr\u00faarhreyfingum. Dr. Appleby vara\u00f0i reyndar vi\u00f0 b\u00f3kstafshugtakinu og taldi \u00fea\u00f0 henta illa vegna mismunandi e\u00f0lis tr\u00faarrita \u00ed tr\u00faarh\u00f3punum og v\u00e6ri n\u00e6r a\u00f0 tala um ja\u00f0ar- e\u00f0a &hellip; <a href=\"https:\/\/ispeculate.net\/writings\/2006\/08\/23\/153020\/\" class=\"more-link\">Continue reading <span class=\"screen-reader-text\">Vantr\u00fa.is skv kenningum um ja\u00f0arh\u00f3pa<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"wds_primary_category":0,"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[11,66,127],"class_list":["post-294","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-islenska","tag-atheists","tag-fundamentalists","tag-religion"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ispeculate.net\/writings\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/294","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ispeculate.net\/writings\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ispeculate.net\/writings\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ispeculate.net\/writings\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ispeculate.net\/writings\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=294"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ispeculate.net\/writings\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/294\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ispeculate.net\/writings\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=294"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ispeculate.net\/writings\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=294"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ispeculate.net\/writings\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=294"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}